Nhạc sĩ Tố Hải: Gọi xuân về qua khúc hát

Gửi bởi: intrepid | Lượt xem: 1673

Chỉ với một bài hát “Đắk-krông mùa xuân về”, nhạc sĩ Tố Hải đã đủ khẳng định mình trong làng âm nhạc Việt Nam. Và dù tới hôm nay, gia tài âm nhạc của Tố Hải lên tới gần 300 ca khúc, nhưng mỗi khi giai điệu mượt mà: “Chim Kơtia bay tới, nghiêng cánh chào Đắk-krông…” được vang lên, người ta lại thấy như mùa xuân đã về đâu đây, thật gần.
 
Cùng các nhạc sĩ Trần Hoàn với “Mùa xuân nho nhỏ”, Phạm Minh Tuấn với “Đường tàu mùa xuân”, Ngọc Khuê với “Mùa xuân làng lúa làng hoa…, tôi muốn ví Tố Hải là người nhạc sĩ gọi xuân về.

Nhạc sỹ Tố Hải.

Một buổi sáng cuối năm 2008, tôi bất ngờ nhận được lá thư, mà người gửi là nhạc sĩ Tố Hải. Lá thư gửi qua đường bưu điện, kèm theo đó là một tập sách nhạc “Ngọn sóng phía mặt trời” gồm 69 ca khúc của Tố Hải. Tôi bất ngờ, bởi cũng quá lâu rồi không có tin tức gì về ông, dù đôi khi vẫn nghe những giai điệu rộn ràng: “Đắk-krông ơi, Tây Nguyên ơi/ Tôi hát cho dòng sông Đắk-krông luôn chảy xiết/ Tôi hát cho nhà rông đêm ngày luôn đỏ lửa, cho tiếng đàn T’rưng vang vang nhiều dòng suối” của ông. Tôi bất ngờ, bởi thú thật, đã có lúc tôi nghĩ tới những làn gió độc bỗng dưng thổi qua căn phòng của người già đang sống...

Trốn nhà đi bộ đội

Tố Hải sinh năm 1937 ở làng Đa Hòa, Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận. Tố Hải kể rằng, hồi bé ông chỉ là cậu bé chăn bò, theo cha mẹ làm đồng làm rẫy, rồi mò cua bắt ốc. Nhưng mảnh đất quê hương ấy là đất anh hùng nên cũng chính là nơi thắp lên ngọn lửa sống trong trái tim chàng trai trẻ.
Hơn mười tuổi đã bắt đầu tham gia làm liên lạc. Cho tới năm 16 tuổi, Tố Hải trốn nhà đi bộ đội và làm liên lạc viên của Trung đoàn 812 (quân khu 5). Vào cuộc đời quân ngũ, với một chút năng khiếu bẩm sinh và yêu ca hát nên Tố Hải được giao kẻ nhạc, chép nhạc. Đây chính là cơ duyên dẫn Tố Hải đến với âm nhạc và gắn bó trọn đời với âm nhạc. Những năm tháng cùng đồng đội xông pha khắp các chiến trường, Tố Hải luôn ấp ủ trong mình dự định viết một cái gì đó để ghi lại và phản ánh sự cam go, ác liệt của cuộc chiến chống kẻ thù.

Đầu thập niên 60 của thế kỷ trước, Tố Hải vượt Trường Sơn trở vào Nam chiến đấu. Chính thời điểm đó, Đoàn văn công Quân giải phóng khu 5 được thành lập và Tố Hải trở thành một trong những người lính xung kích trên mặt trận văn nghệ. Lúc ấy, Tố Hải nghĩ rằng, “có âm nhạc, có tiếng hát lời ca động viên chính mình và mọi người vượt qua đói khổ, gian nguy; đồng thời là cách để thêm niềm vui – giữ ý chí – niềm tin cùng đánh thắng giặc Mỹ, cùng dựng xây đất nước. Âm nhạc là tiếng nói vô hình nhưng rất đỗi thiêng liêng”.

Bất ngờ với “Lời ca không tắt”

Trong những ngày đi chiến dịch, hình ảnh người con gái Quảng Nam tên là Trần Thị Vân bị địch bắt và tra tấn dã man nhưng vẫn kiên trung bất khuất đã gieo vào lòng Tố Hải những xúc động mãnh liệt. Và bài hát đầu tiên trong sự nghiệp âm nhạc của Tố Hải mang tên“Lời ca không tắt” đã da diết ngân lên trong một lần vượt dốc Ông Hương vào năm 1962. Sau đó, ca khúc này đã bất ngờ mang lại cho ông Giải thưởng Nguyễn Đình Chiểu của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam và giúp ông tự tin hơn trên con đường đến với âm nhạc.
Liên tiếp những năm lăn lộn ở núi rừng Trường Sơn, Tố Hải còn viết thêm một số ca khúc khác như “Bài ca trung đoàn thép”, “Phan Hành Sơn và trận đánh”,“Tiếng đàn Klông Pút tặng anh”... Cũng trong thời gian này, sự hoành tráng của Trường Sơn và tầm vóc của cuộc kháng chiến của dân tộc đã thôi thúc Tố Hải đặt bút viết “Đắk-krông mùa xuân về”. Khi đó là năm Mậu Thân 1968. Nhưng dù đã được bạn bè, đồng đội động viên song Tố Hải đành phải bỏ dở khi viết được lời 1. Bài hát lại nằm gọn trong chiếc balô người lính ròng rã suốt đường hành quân. Đến năm 1970, Tố Hải được cử ra Bắc học Trường Âm nhạc Việt Nam, cùng lớp với các nhạc sĩ Xuân Hồng, Phạm Minh Tuấn...

Tập sách nhạc Ngọn sóng phía mặt trời gồm 69 cac khúc của Tố Hải.

Buổi sáng của một ngày giữa tháng 3/1975, khi những tiếng súng đầu tiên của chiến dịch Tây Nguyên vang lên, bất chợt cảm xúc của Tố Hải dâng trào mãnh liệt. Lúc ấy vừa tốt nghiệp Trường Âm nhạc Việt Nam và vẫn là thành viên của Đoàn văn công Quân giải phóng khu 5, trong một căn lán ở Nhổn (Hoài Đức, Hà Nội), Tố Hải đã hoàn thành lời 2 của bài hát “Đắk-krông mùa xuân về” ngay trong buổi sáng đó và buổi chiều ông đã mang đến Đài Tiếng nói Việt Nam.
Bài hát lập tức được dàn dựng và theo Tố Hải, nghệ sĩ Kiều Hưng là người đầu tiên thể hiện ca khúc này. Bài hát với âm hưởng hào hùng và sức sống mãnh liệt của Tây Nguyên bất khuất được truyền đi qua làn sóng điện, trở thành người bạn đồng hành của những người lính tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Khi nghe bài hát này, nhiều người đã hình dung ngay đến dòng sông Đắk-krông nằm trên dãy Trường Sơn thuộc địa bàn tỉnh Quảng Trị. Hỏi nhạc sĩ Tố Hải có đúng như vậy không, ông cho biết, viết bài này không nhằm vào một địa danh cụ thể nào cả. Dòng sông trong bài hát là hình tượng con sông lớn - sông cách mạng - đang ào ạt tuôn chảy. Đó là dòng chảy của những đoàn quân hào hùng ra trận...

Như đầu nguồn của mỗi dòng sông, mở đầu bài hát, những âm điệu thiết tha, nhẹ nhàng “Chim Kơtia bay tới, nghiêng cánh chào Đắk-krông/ Pơlang khoe sắc thắm, gió đưa hương đôi bờ” gợi lên những dòng suối nhỏ gom góp sức mình đổ về thành một dòng sông, đồng thời gợi lên những cảnh sắc rất đặc trưng cho Tây Nguyên, một miền đất cách mạng. Những giai điệu trầm hùng đó cũng khiến ta nghĩ đến những tiếng cồng, tiếng chiêng thiêng liêng vang trong đại ngàn thâm u, ẩn chứa trong mình một sức mạnh vô biên. Rồi dòng nước ấy mỗi lúc một mạnh lên như sự chung sức, chung lòng của nhân dân thành dòng thác lũ, cuốn phăng đi những rác rưởi, cản trở trên đường đi của nó để mang mùa xuân đến cho bản làng, cho nhân dân. Lúc này, tiếng hát như tiếng nước reo rộn rã, tươi vui như tiếng đàn T’rưng: “Ta gọi mùa xuân đến cho tiếng ca dồn vang/ Ta gọi mùa xuân đến cho tiếng chiêng rộn ràng...”. Vẫn tiếp tục cảm hứng đó, dòng sông qua mọi thác ghềnh, vẫn hừng hực một khí thế cho thấy sự rộng dài và bền vững đến muôn đời như niềm tin của nhân dân vào cách mạng, vào sức mạnh của dân tộc.

Âm nhạc thiêng liêng như tình yêu và lẽ sống

Năm 1976, Tố Hải chính thức trở thành hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Từ đó đến nay, ông đã sáng tác vài trăm ca khúc, khi là tình ca, khi lại là ca khúc truyền thống cho các đơn vị quân đội. Có thể kể tới những sáng tác tiêu biểu như Ngọn đèn Ba Tơ, Mùa xuân thành phố biển, Hành khúc cựu chiến binh, Bài ca sợi khói, Hành khúc sư đoàn 378, Tình ca Sông Lô, Đường Trường Sơn ca... Đặc biệt, nhạc sĩ Tố Hải còn sáng tác một số bài về Hà Nội như Ta còn mắc nợ Hồ Tây, Gửi Hà Nội nhớ, Gửi em Hà Nội tình yêu. Với những đóng góp của một chiến sĩ - nhạc sĩ, Tố Hải đã được tặng thưởng nhiều Huân chương hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba và nhiều giải thưởng âm nhạc của Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Hội Văn học nghệ thuật Khánh Hòa.

Mùa xuân này, nhạc sĩ Tố Hải đã bước vào “cái tuổi trời cho” nhưng trong bức thư dài mà nét chữ vẫn còn rắn rỏi gửi cho tôi, Tố Hải vẫn tâm niệm âm nhạc thiêng liêng như tình yêu và lẽ sống. Hiện Tố Hải đang sống với gia đình trong ngôi nhà nhỏ trên đường Hoàng Diệu của thành phố biển Nha Trang - Khánh Hòa. Hàng ngày ông vẫn chạy xe máy quanh thành phố biển để thăm bạn bè và cố gắng “chống chọi” với “căn bệnh của nhà giàu” đeo bám mấy năm nay - bệnh gút. Xuân về, cầu mong căn bệnh ấy sẽ đi xa, để lại ông với những khúc nhạc gọi mùa xuân tươi trẻ...
 
Nhạc sĩ Tố Hải. Ký họa của Thanh Hồ.
 Lâu nay, nhiều phương tiện truyền thông, trên những website âm nhạc uy tín, như nhacso.net thậm chí trên trang web của Hội Nhạc sĩ Việt Nam vẫn viết tên ca khúc này là “Sông Đakrông mùa xuân về”. Nhưng đối với các dân tộc dọc Trường Sơn gọi “Đak” là nước và “Krông” là sông. Còn trong tập sách “Ngọn sóng phía mặt trời” (NXB Âm nhạc, 2007), trang 92, chính nhạc sĩ Tố Hải cũng viết rõ ràng tên bài hát: “Đắk-krông mùa xuân về”.
Và tên ông – nhạc sĩ Tố Hải – bây giờ nhiều phương tiện truyền thông vẫn ghi nhầm ông với nhạc sĩ Tô Hải – sinh năm 1927, nổi tiếng với ca khúc “Nụ cười sơn cước”. Nhạc sĩ Tố Hải muốn qua trang báo này, để từ đây, sự nhầm lẫn đáng tiếc ấy không bao giờ xảy ra nữa.

Theo Giadinh.net.vn

Các bài viết khác:
Chuyện chưa kể về bài hát
Chuyện chưa kể về bài hát " Diệt phát xít" của Nguyễn Đình Thi

Mỗi lần xa quê hương, xa đất nước mà nghe nhạc hiệu “Diệt phát xít” trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam (TNVN) thì lòng tôi cứ xốn xang, bồi hồi. Tôi đã đôi lần trải qua những thời khắc…

Nhạc sỹ Thăng Long (1936-2008) - Quen Nhau Trên Đường Về
Nhạc sỹ Thăng Long (1936-2008) - Quen Nhau Trên Đường Về

Đối với nhiều quý vị yêu nhạc xưa thì cái tên ‘nhạc sỹ Thăng Long’ có thể hãy còn xa lạ. Tuy nhiên riêng với những ai sinh ra và lớn lên trước năm 1975 ở miền Nam thì nhạc…

Tình yêu là sự sống...
Tình yêu là sự sống...

Trong kho tàng tình ca của nền âm nhạc hiện đại nước ta không thể không nhắc đến "Tình em" của Huy Du (phổ thơ Ngọc Sơn).

Nghe bài hát

Trọng Tấn Gm

Hải Đăng F#m

Hợp âm ca khúc
Sông Đắk-krông mùa xuân về

1.[G] Chim Kơ-tia bay tới, nghiêng cánh chào [Bm] dakrong [Am] Pơ-lang khoe sắc [D] thắm, gió đưa hương đôi [G] bờ Tây [Gm] Nguyên ta uống nước, một nguồn nuớc cách mạng Một nguồn nước [Cm] Bác Hồ [Bb]…